Herdenkingsrede bij Provinciale Herdenking door burgemeester Crone

Leeuwarden

Ferd Crone, burgemeester van Leeuwarden, hield zojuist een herdenkingsrede tijdens de Provinciale Herdenking in de Prinsentuin.

De rede van 4 mei 2018:

Elk jaar dat we hier staan, ligt de Tweede Wereldoorlog verder achter ons.

Er zijn steeds minder mensen die het zelf hebben meegemaakt.

We moeten het doen met de verhalen, gedenktekens en voorwerpen die bewaard zijn gebleven.

Soms brengen die de strijd, het verlies, de wanhoop en de hoop van die oorlogsjaren heel dichtbij.

Dan realiseren we ons dat de mensen van toen mensen waren zoals wij.

Net zo bang en soms ook moedig als wij zouden zijn.

Moedig waren ook de Canadezen die ons land en onze provincie hebben bevrijd.

Het is een eer dat zes van hen vanavond hier in de Prinsentuin aanwezig zijn.

Toen waren ze nog heel jong, nu zijn ze op hoge leeftijd.

We zijn blij dat ze hier zijn en vooral dankbaar voor wat zij voor ons hebben gedaan in de Tweede Wereldoorlog.

A few words  of welcome special for our Canadian guests:

we are glad and grateful for what you did to free our country in  the spring of 1945.

Thank you for your courage!

 

***

Eén van de verhalen uit die tijd komt uit de Alde Feanen, dichtbij Warten.

Vorig najaar is daar een Britse Lancaster geborgen.

In de nacht van 4 op 5 september 1942 was dat vliegtuig samen met 250 andere bommenwerpers op weg naar Bremen.

Het werd neergeschoten en viel brandend in het Friese veen.

Vier bemanningsleden konden er op tijd uitspringen en overleefden de oorlog.

Twee bemanningsleden werden gevonden en begraven in Fryslân.

Van het laatste bemanningslid, staartschutter Francis James Cooper, ontbrak elk spoor.

Zijn nabestaanden hoopten dat er iets van hem zou worden gevonden bij de berging van het vliegtuig.

Ze wilden hem na 75 jaar graag ‘thuis brengen’.

Maar helaas is het niet zo gegaan.

Wel is er een paar weken geleden nabij de plek waar het vliegtuig werd geborgen, een gedenkteken onthuld.

Een zwaluwenmuur met de spanbreedte van een Lancaster, met daarin 251 nestgaten.

12 nestgaten zijn dichtgestopt, als verwijzing naar de 12 vliegtuigen die tijdens deze missie werden neergeschoten.

De familie van Francis James Cooper was bij de ceremonie aanwezig en kon op deze manier zijn levensverhaal toch afsluiten.

‘We wilden hem thuis brengen, maar het is goed zo, op deze prachtige plek’, zei een van hen.

Francis James is nog steeds in hun gedachten.

Een voorbeeld van moed, kracht en opoffering.

 

***

Vanavond herdenken wij Francis James Cooper en zijn maten.

En met hen alle militairen en verzetsstrijders die zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog of in oorlogssituatie en vredesoperaties daarna.

 

***

We moeten het doen met verhalen en getuigenissen, met foto’s en films.

Vorig jaar vonden de kinderen van Barend Boers en Mimi Dwinger bij het opruimen van hun ouderlijk huis op de zolder een koffer met documenten en een film van voor de oorlog. 

Een film die ze tijdens het leven van hun ouders nooit hadden gezien.

Het bleken de beelden te zijn van hun huwelijksfeest.

Op 18 april 1939 vierden Barend en Mimi hun bruiloft in Leeuwarden, samen met vele gasten.

Het onthutsende is dat er drie jaar later van al die gasten bijna niemand meer in leven was.

Ze werden gedeporteerd naar concentratiekampen en vermoord.

Louter en alleen omdat ze joods waren.

Omdat ze niet pasten in het beeld van het ideale ras en de ideale maatschappij dat Hitler voor ogen had.

Mimi en Barend konden op tijd vluchten en kwamen in Engeland terecht.

Barend werd lid van de Prinses Irene Brigade en hielp later mee met de bevrijding van Nederland.
Mimi werkte in Londen voor het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

Na de bevrijding pakten ze hun leven weer op en stichtten ze een gezin.

Over de oorlog en het verlies van hun hele familie werd nauwelijks gesproken.

Dat hele verhaal lag in een afgesloten koffer op zolder.

Nu is de film ondergebracht bij het Fries Film Archief en gaat hij via YouTube de wereld over.

Het afgelopen jaar is er een bijzondere documentaire van gemaakt.

De vier afleveringen zijn deze week te zien bij Omrop Fryslân.

Ook is er net een boek over verschenen: De joodse bruiloft, van de Leeuwarder journalist Auke Zeldenrust.

Ik heb me afgevraagd waarom Mimi en Barend de film nooit meer hebben bekeken.

Het waren nota bene de beelden van hun huwelijksdag.

Maar inmiddels heb ik een vermoeden.

Het deed te veel pijn om de beelden te zien van al die mensen die ze hadden verloren.

Dat soort beelden stop je weg.

Je voelt je schuldig omdat jij het wel overleefd hebt en zij niet.

Je wilt leven en niet steeds herinnerd worden aan het verdriet.

En je wilt je kinderen er niet mee belasten…

 

***

Toch mogen ze niet vergeten worden.

Daarom herdenken wij vanavond de familieleden van Barend Boers en Mimi Dwinger.

 

Wij herdenken hen, en met hen alle weerloze burgers die slachtoffer werden van de oorlog.

Onder wie miljoenen Joden, Roma, Sinti en homoseksuelen.

Allemaal mensen met een naam, een gezicht.

Mensen zoals wij.

 

***

We moeten het doen met verhalen en herinneringen en de laatste getuigenissen van mensen die de oorlog nog hebben meegemaakt.

Op sommige plaatsen kun je daar iets van ervaren.

Bijvoorbeeld in de Blokhuispoort.

De voormalige gevangenis heeft het afgelopen jaar een prachtige, nieuwe bestemming gekregen en is de moeite van een bezoek zeker waard.

Op 8 december 1944 vond in de Blokhuispoort de Grote Overval plaats.

Een spectaculaire bevrijdingsactie door een knokploeg uit Leeuwarden.

Binnen drie kwartier werden 50 gevangenen bevrijd, onder wie twee Friese verzetsleiders.

Je vindt het hele verhaal terug in de vleugel waar het allemaal gebeurde.

Als je geluk hebt, tref je daar ook Gerrit Fokkema.

De enige getuige die nog in leven is en precies kan vertellen wat er gebeurde, omdat hij destijds in een van die cellen zat.

Een verhaal over moed, onverschrokkenheid en opoffering.

Want niemand kon voorspellen of het goed zou aflopen.

 

***

Als er één les is die de verhalen over de Tweede Wereldoorlog ons leren,

dan is het de les dat we niemand mogen uitsluiten.

En dat we waakzaam moeten zijn tegen alles wat onze vrijheid bedreigt.

 

De vrijheid om te geloven, te denken en te zeggen wat je wil.

De vrijheid om af te wijken, de vrijheid om anders te zijn.

 

In dit bijzondere jaar, het Jaar van de Culturele Hoofdstad 2018, vieren wij het kostbaarste wat we met elkaar hebben en met elkaar zijn:

een IEPEN MIENSKIP.

 

Onze IEPEN MIENSKIP is een gemeenschap van mensen met verschillende achtergronden, kleuren en culturen.

Mensen die zich niet verschansen in eigen bolwerken, maar elkaar ontmoeten en van elkaar willen leren.

 

Culturele Hoofdstad 2018 leert ons hoe belangrijk de dialoog is.

Juist door met anderen in gesprek te gaan, leren we onszelf beter kennen.

Gaan we onze eigen cultuur en achtergrond meer waarderen.

 

Een iepen mienskip is een cirkel die niet uitsluit, maar insluit.

Een gemeenschap die ruimte biedt voor verschillen, maar ook altijd zoekt naar wat verbindt.

****

Lieve mensen,

Wij zijn eraan gewend, maar miljoenen mensen op deze aardbol zouden ons toe willen schreeuwen hoe ongelooflijk rijk wij zijn, dat wij zonder angst kunnen leven.

Dat we in vrijheid naar school kunnen gaan, studeren, ons werk doen, van ons pensioen kunnen genieten, goede zorg krijgen.

Vrijheid is een vuur dat moet blijven branden.

Een fakkel die van de ene generatie aan de volgende moet worden doorgegeven.

Daarom is het zo mooi om te zien hoeveel jongeren en kinderen ook vanavond hier zijn.

Jullie gaan de fakkel overnemen.

En als het moet zullen jullie vast en zeker voor de vrijheid op de bres gaan staan.

Laten we net zo waakzaam en volhardend zijn als de hardlopers die de komende nacht het bevrijdingsvuur van Wageningen naar Leeuwarden brengen.

Het vuur waarmee morgenmiddag het vuur van het bevrijdingsfestival wordt ontstoken,

mede door onze minister-president: Mark Rutte.

 

Vandaag herdenken we de doden, morgen vieren we Nationale Bevrijdingsdag.

De bijeenkomst in Leeuwarden wordt rechtstreeks uitgezonden op de nationale televisie.

Wij vieren de vrijheid samen met de Canadezen die in ons midden zijn.

De vrijheid van een krachtige, iepen mienskip.

 

Zo geven we de vrijheid door.

 


Auteur

Redactie