Pingo-ruïne in grond Lutkepost

Pingo-ruïne in grond Lutkepost

Buitenpost Op het eerste gezicht lijkt het een normaal stuk grasland bij Lutkepost , maar onder de oppervlakte zit een belangrijk restant uit de ijstijd: een zogenaamde pingo-ruïne oftewel ‘heuvel die groeit’ in het Inuit , de taal van de Eskimo’s.

De pingo-ruïne ligt tussen de Buitenposter Vaart en Acht oan de Diken op het bestemmingsplan Buitenpost-Lutkepost. Het archeologische fenomeen is zo’n tien meter diep en heeft een omvang van naar schatting zestig meter ( zie kaart 1). Het is ontdekt in 2009 nadat het gebied op verschillende plekken is onderzocht door archeologen. “Ze hebben bodemonderzoek gedaan en kwamen de pingo-ruïne tegen. Op andere locaties hebben ze houtskool resten ontdekt wat duidt op vroegere bewoning”, vertelt Johan Kootstra, secretaris van Plaatselijk Belang Buitenpost.

Bart Koops werkt bij Landschapbeheer Groningen en heeft zich verdiept in pingo’s in Noord-Nederland met zijn afstudeerscriptie bij de faculteit Landschapsgeschiedenis van de Rijksuniversiteit Groningen (zie kaart 2). “In Noord-Nederland vind je de meeste pingo’s ter wereld. Het zijn heuvels die ontstaan zijn in de ijstijd door grondwater dat naar de oppervlakte sijpelt en bevriest. Het bevroren water drukte de grond omhoog waardoor er heuvels ontstonden waarop later bomen en andere vegetatie ging groeien. Het waren enorme bulten van soms wel zestig of zeventig meter hoog. In de ijstijd was de grond permanent bevroren, de zogenaamde permafrost. Aan het eind van de laatste ijstijd – zo’n 12000 jaar geleden – kreeg de zon meer kans en smolt het water. De toplaag of mantel van de pingo zakte daardoor in en de vegetatie viel als het ware in het water. Sommige pingo’s liggen nog open en hebben diepe meertjes gevormd, waarvan er veel in met name Drenthe zijn te vinden. Een ander deel van de pingo’s zijn afgegraven – met name om het goed brandbare laagveen– en dichtgegooid”.

De pingo bij Lutkepost lijkt echter te zijn dichtgeslibd omdat het naast de Alde Riet lag. In de ijstijd was dit een afvoerriviertje, maar na het smelten van de ijskap werd het een zeearm. Door de invloeden van eb en vloed overstroomde het omliggende gebied en liep ook de pingo bij Lutkepost geleidelijk aan vol met klei. “En de getijden hebben tot ongeveer het jaar 1200 vrij spel gehad. De pingo is hierdoor langzamerhand dicht geslibt”, voegt Kootstra er aan toe. In de loop der tijd hebben de boeren die het land bij Lutkepost bewerkten het land waarschijnlijk verder geëgaliseerd waardoor er aan de oppervlakte geen enkel restant meer van de pingo is te zien.

Woningen

Al meer dan tien jaar geleden is het gebied aangewezen als een bestemmingsplan. Rondom zijn ook meerdere woningen gebouwd, maar het deel van het grasland waaronder de pingo ligt mag niet worden bebouwd in afwachting van archeologisch onderzoek. “En dat is heel frustrerend”, aldus Kootstra van Plaatselijk Belang. “Natuurlijk begrijpen we dat de historische vondst heel fascinerend is, maar als dorp hebben we behoefte aan meer woningen. We zouden graag zien dat er 150 tot 200 woningen in Buitenpost bijkomen de komende vijf jaar. Door de pingo-ruïne in de grond staat alles al vanaf 2009 stil wat betreft de huizenbouw op bestemmingsplan Buitenpost-Lutkepost. De grond is deels van de gemeente Achtkarspelen en deels van bouwbedrijf Veenstra uit Harkema. Zij zouden als eigenaren de kosten voor het archeologische onderzoek moeten dragen en dit zou in de tonnen kunnen gaan lopen”.

De kans op woningbouw – er zouden zo’n vijftig woningen op de locatie bij Lutkepost kunnen komen – lijkt op het moment klein. Met name omdat de pingo-ruïne bij Lutkepost heel bijzonder lijkt te zijn. “Het heeft archeologische maar ook paleo-ecologische waarde”, aldus pingo-expert Bart Koops. “Deze pingo-ruïne lijkt nooit te zijn afgegraven en is helemaal nog intact. Dat is heel bijzonder. Je kunt bij onderzoek de ontwikkeling van de vegetatie in dit gebied onderzoeken van 12000 jaar geleden tot nu. Wat voor bomen en struiken groeide er exact, maar er kunnen ook resten van gerst en tarwe in de pingo gewaaid zijn en zo kun je zien wat de mensen in de omgeving verbouwden als voedsel. Het is een prachtige bron van informatie”.

Pingo

De pingo-ruïne lijkt bovendien omrand te zijn met een pingowal. “Het is best uniek, want niet iedere pingo heeft een pingowal”, zegt Koops. “De wal is ontstaan nadat de heuvel is ingezakt maar de rand rondom is grotendeels bewaard gebleven. Deze wal met de intact gebleven inhoud lijken deze pingo-ruïne heel bijzonder te maken. Er valt in dit geval niet te ontkomen aan archeologisch onderzoek”.

Veel pingo’s zijn afgegraven omdat er laagveen in te vinden was. “Laagveen is van heel goede kwaliteit, maar het vergt wel veel meer werk om op te graven omdat het dieper en onder water ligt vaak. Nadat er houtskool kwam, was de winning van veen minder aantrekkelijk en werden veel pingo’s gebruikt als afvalput. Er is van alles pingo’s gevonden die zijn onderzocht zoals stenen van afgebroken boerderijen maar ook zelfs wasmachines”.

Urgent

Secretaris Kootstra van Plaatselijk Belang Buitenpost benadrukt nog eens de grote vraag naar woningen in Buitenpost. “Er is grote interesse voor woningbouw in Buitenpost. We hebben al een speciale Initiatiefgroep Wonen Buitenpost die ook overleg heeft met de gemeente en aandringt op woningbouw. De gemeente Achtkarspelen heeft nu de woonvisie 2020 – 2025 klaar liggen. En er is overleg met de provincie. We hopen dat er in de toekomst meer mogelijk is zodat we kunnen voldoen aan de vraag in het dorp. Zonder woningbouw komt de ontwikkeling van ons dorp in gevaar. Veel ouderen gaan weg omdat ze niet de mogelijkheid hebben om door te stromen naar een appartement of kleinere woning en ook de instroom van jongeren komt in gevaar. En dat is een slechte zaak voor Buitenpost”.