Staten en Stinzen (7): Allemastate, Oudwoude

OUDWOUDE - Friesland een provincie van boerderijen en kerken? Ja, maar er is veel meer. Zoals prachtige staten en stinzen. Elke week bezoekt Peter Nieuwenhuijsen een andere. Deze week Allemastate.

Een vraag voor een pubquiz misschien: ‘Waar ligt de Wygeast?’ Het antwoord luidt: aan de noordkant van Oudwoude. Een plek waar je alleen bestemmingsverkeer verwacht, maar die bestemming kan wel evengoed de oudste zaalstins van Friesland zijn: de Allemastate. Nee, het gebouw ziet er niet meer uit als een stins, het grootste deel oogt als een (woon)boerderij. Toch is het voorhuis wel degelijk het restant van een middeleeuwse stins waarvan we weten dat hij in 1500 werd verbouwd; logischerwijs is hij dan al veel eerder gébouwd. Eeuwenlang woonden hier de Allema’s, een naam die nog steeds vooral in deze regio voorkomt, net als het ervan afgeleide Alma.

Je kunt je voorstellen dat een schoolklas zou mogen komen kijken naar de noordelijke muur van de stins, die bijna een meter dik is. De boerderij ligt met de andere kant naar de weg, dus de kinderen zouden dan een heel stuk het erf op moeten. De meester legt uit dat de muur zo dik was omdat de stins bescherming moest bieden. ,,Je kunt ook nog zien waar in de muur een schietsleuf zat en waar de toegang was.” Heel misschien is er dan een leerling die opmerkt: ,,Maar meester, als die stenen dus zitten waar de bovenkant van de deur was, dan moest je zeker kruipend naar binnen!? De bovenkant is maar een meter boven de grond!” Kan de meester mooi van de gelegenheid gebruik maken: ,,Zo kan je begrijpen hoe oud dit is: de grond is in de loop van de eeuwen steeds hoger komen te liggen. Dat zie je overal waar oude resten tevoorschijn worden gehaald. Niet voor niets gebeurt dat door ‘opgravingen’!”

Toen dikke muren geen zin meer hadden, is er veel verbouwd aan de Al(le)mastate. Al een paar eeuwen geleden werd de voornaamste functie die van boerderij. Wel was het een van de boeren-eigenaars die het gebouw wist te redden van de sloop. Hij maakte er werk van dat het op de Monumentenlijst kwam; tot dan toe was dat nooit geregeld. Terwijl het toch om zo’n uniek monument gaat!

Tekst: Peter Nieuwenhuijsen

Prijsvraag

Rondom de Friese staten en stinzen wordt ook een prijsvraag gehouden. Te winnen valt een vorstelijke overnachting in een van de mooiste B&B’s van Friesland: Huize Boschoord in Sint Nicolaasga. Ga voor deelname op deze site naar Staten & Stinzen.