Staten en Stinzen (6): It Lytse Slot, Veenklooster

Friesland een provincie van boerderijen en kerken? Jazeker, maar er is veel meer. Zoals prachtige staten en stinzen. Elke week bezoekt Peter Nieuwenhuijsen een andere. Deze week It Lytse Slot, Veenklooster

It Lytse Slot is niet meer wit, zoals op de meeste foto’s, en ‘lyts’, dat is het nooit geweest.

Eikenhiem

Klein is natuurlijk een relatief begrip (‘een kleine olifant is een groot dier’). Dit huis, ooit Eikenhiem geheten en nu nog steeds met de naam Villa Nova getooid, wordt alleen maar ‘lyts’ genoemd om het te onderscheiden van het grote slot Fogelsanghstate, er vlakbij. In 1991 sprak ik eens iemand op de brink van Veenklooster. Ik hield toen een dagboek bij, waarin ik hem citeer:

,,Ik heb op het Lytse Slot gewerkt, in de tuin van tuinarchitect Gerrit Vlaskamp. Daar kwam een eind aan in 1985, toen de barones overleed. Zij was een kleindochter van Hector Livius van Heemstra, de baron die dit huis heeft laten bouwen. Zelf ging hij in 1870 op Fogelsanghstate wonen, en toen heeft hij in één moeite door dit huis voor zijn moeder neergezet, Anna van Halteren. In 1873 kwam de koning op bezoek, dus toen was iedereen keurig te stoel en te bank.’’

Barones

,,Een dochter van Anna van Halteren en Hector Livius trouwde met een baron Van Welderen Rengers, dus dat was ook de familienaam van barones Catherine Adeline, die in 1985 stierf. Haar man was jaren eerder overleden; dat was een jonkheer Van Loon.’’

O, en weet je wie er vorige week getrouwd is met een vriendin van koningin Beatrix? Hun zoon, Maurits Nanning van Loon! Tja, die heeft Veenklooster allang verruild voor verre oorden, Amerika, Syrië. Diplomaat en hoogleraar. Dat museum aan de Keizersgracht in Amsterdam heeft ook alles met deze Van Loons te maken.”

Kleine luyden

Na de adel volgden er ‘kleine luyden’ als bewoners, zoals zij het zelf uitdrukten. En inderdaad, veel kleine luitjes, want de familie telde elf kinderen. Menigeen zal een keer in de theetuin hebben gezeten, die deze familie had ingericht. Die behoort tot het verleden. Opvallend is dat Veenklooster zeer veel rijksmonumenten telt, maar dat het Lytse Slot daar niet toe behoort. Met zijn gave interieur zou dat wel passend zijn.

Tekst: Peter Nieuwenhuijsen

Prijsvraag

Rondom de Friese staten en stinzen wordt ook een prijsvraag gehouden. Te winnen valt een vorstelijke overnachting in een van de mooiste B&B’s van Friesland: Huize Boschoord in Sint Nicolaasga. Ga voor deelname op deze site naar Staten & Stinzen..