Staten en Stinzen 3: Oostenburg in Kollum

Friesland een provincie van oude boerderijen en monumentale kerken? Jazeker. Maar er is meer.

Zoals de tientallen eeuwenoude staten, stinzen, poortgebouwen, stadhuizen en buitenplaatsen. Kostbaar cultureel erfgoed, waarvan de stichting Staten en Stinzen al 15 jaar hoeder is. De komende weken worden ze hier uitgelicht. Vandaag Oostenburg in Kollum

Patriotten

Lang meende ik dat de 18e eeuw in onze streken rustig verliep, maar toen las ik Gewassen vlees van Thomas Rosenboom. Tot mijn verbazing was een mens destijds zijn leven niet zeker door het conflict tussen patriotten en orangisten tegen het einde van die eeuw.

En waar liep die strijd het allerhoogste op? In Kollum, tijdens het Kollumer Oproer. Geen wonder dat het Kollumer museum in het gebouw Oostenburg daar het een en ander van laat zien. Ook de mooie buitenplaatsen die Kollum rijk was, komen voor het voetlicht.

De website StinseninFriesland noemt onder Kollum zo’n 32 namen; nou, zoveel kent het museum er niet, dat was misschien ook wel wat veel van het goede. Maar over de gewezen buitenplaats Oostenburg gesproken… inmiddels ligt die midden in het dorp en hij heeft ook wel een bijzondere geschiedenis.

Eyso de Wendt

De stichter ervan was Eyso de Wendt, een echte Kollumer, die jarenlang in Nederlands-Indé verbleef en daar veel geld verdiende. Toen hij terugkeerde in 1773 liet hij in zijn geboortedorp de buitenplaats Oostenburg aanleggen op de plek van een eerdere state.

We moeten ons voorstellen dat er rond het huidige gebouw zo’n 22 hectare grond lag die bij het huis hoorde. Onder meer liet hij daarin een ‘stenen berg’ optrekken. Eyso stierf in 1780 en het huis vererfde op zijn neef Eko, daarna op diens kinderen en na een aantal jaren besloten vijftien nazaten dat de buitenplaats moest worden verkocht, om de erfenis te kunnen verdelen. Het huis was toen pas 63 jaar oud en ‘uitmuntend onderhouden’.

Twee druppels water

,,Vanaf hier spreken de bronnen elkaar tegen”, legt een geïnteresseerde Kollumer ons uit. ,,Het zou afgebroken zijn en het armenhuis dat er moest komen, was nieuwbouw. Maar kijk nu eens op deze tekening hoe het eruitzag in de 18e eeuw en vergelijk dat eens met nu! Twee druppels water! Wat wij denken is dat het huis helemaal niet afgebroken is, maar vernieuwd. Veel van wat eromheen stond, ook die berg, is opgeruimd. Maar het huis zoals het er nu staat, dat mogen we van mij nog best Oostenburg noemen!”

Tekst: Peter Nieuwenhuijsen

Om de staten, stinzen, poortgebouwen, stadshuizen en buitenplaatsen meer bekendheid te geven, wordt de komende weken in deze krant steeds één object uitgelicht en beschreven door Peter Nieuwenhuijsen, secretaris van Staten en Stinzen. Op de website van deze krant worden alle verhalen (42 in totaal) gebundeld. Een interactieve kaart geeft aan waar de panden te vinden zijn. Ook zijn hier links te vinden naar wandel- en fietsroutes in de omgeving.

Lezers kunnen ook meedoen aan een prijsvraag en kans maken op een prijs. De hoofdprijs is een overnachting ter waarde van 200 euro in villa Boschoord bij Sint Nicolaasga, van jonkheer Tjalling van Eysinga. Kijk hier voor meer informatie.