Presentatie van winkelcentra Achtkarspelen kan beter, vooral op internet

Surhuisterveen - De vier winkelcentra in de gemeente Achtkarspelen moeten zorgen dat ze op internet beter zichtbaar worden. Dat is een van de aanbevelingen in het rapport Friese Retailaanpak, dat Broekhuis Rijs Advisering maakte in opdracht van de Provincie Friesland en 15 Friese gemeenten.

In het onderzoek is gekeken naar de sterke en zwakke kanten van 71 winkelgebieden, verspreid over de hele provincie. De winkelgebieden zijn beoordeeld op kwaliteit en de kansen en bedreigingen zijn in kaart gebracht. Zo is gekeken naar de bereikbaarheid, de indeling van het winkelgebied en de parkeergelegenheid, maar ook hoe de ondernemers georganiseerd zijn, hoe actief ze zijn en hoe ze gebruik maken van de social media.

Elk dorp bezocht

Alle winkelgebieden zijn in de eerste helft van dit jaar op dezelfde wijze in kaart gebracht. Daarbij is gekeken naar gegevens die in februari beschikbaar waren, zoals vierkante meters, aantal vestigingspunten, het overzicht van de branches en de leegstand. Ook is elk dorp bezocht. Twee keer mochten de gemeenten en vaak ook de ondernemers zelf op de resultaten reageren. Zo konden de ontwikkelingen helder naar voren komen en ook het verzorgingsniveau en de rangorde bepaald worden.

Op basis van de uitkomsten is bekeken hoe de winkelcentra vervolgens versterkt kunnen worden en wat daarvoor nodig is aan maatregelen. Het uiteindelijke doel is om de winkelgebieden zo aantrekkelijk en compact mogelijk te houden of te maken. In Achtkarspelen (28.000 inwoners) is gekeken naar de vier winkelgebieden in Kootstertille (ruim 2500 inwoners), Harkema (4260 inwoners), Buitenpost (5700 inwoners) en Surhuisterveen (ruim 6.000 inwoners).

Kleine kernen

De beide kleine kernen Kootstertille en Harkema hebben een gezonde bevolkingsopbouw. Het bevolkingsprofiel wijkt af van het gemiddelde van de gemeente, want er wonen in verhouding minder 65-plussers en juist meer jongeren onder de 25 jaar. Er is dus geen sprake van vergrijzing of ontgroening. Kootstertille en Harkema liggen tussen een aantal grotere kernen in. Buitenpost, Surhuisterveen en Burgum liggen op minder dan 10 kilometer afstand en ook Drachten (17 km) en Leeuwarden (22 km) liggen dichtbij en zijn makkelijk te bereiken.

Het winkelaanbod in beide dorpen is gericht op de eigen inwoners; het gaat vooral om dagelijkse voorzieningen. De belangrijkste winkel is dan ook de supermarkt van Poiesz. Wat sfeer en gezelligheid betreft voldoet het beeld in beide dorpen aan de verwachtingen. Voor een dorp met vooral een lokale verzorgingsfunctie ligt dit anders dan voor een grotere plaats met een groot recreatief aanbod. Het parkeren is goed geregeld; zowel kwantitatief als kwalitatief voldoen de parkeerplaatsen uitstekend.

Wie op internet zoekt wat er aan winkels is in Harkema en Kootstertile, vindt diverse verzamelsites, die een onvolledig overzicht bieden, maar een gezamenlijke website ontbreekt. De gezamenlijke dorpspagina's op Facebook, Doarp de Harkema en Kootstertille Der ist te dwaan, bevatten vooral voetbal en paardensport, zeer onregelmatig wordt een actie van een winkel vermeld. Een gezamenlijk Instagramaccount is er niet en er zijn weinig lokale ondernemingen actief op de social media. Kansen voor beide dorpen zijn dan ook een eigen website. Het online shoppen is een bedreiging.

Kootstertille

In totaal is het winkelaanbod in Kootstertille ruim 1.760 vierkante meter groot, verdeeld over 9 winkelpanden. In Kootstertille is een redelijk actieve ondernemersvereniging, de Hako. Ze zijn onder meer gesprekspartner richting de gemeente. Een centrummanager is voor Kootstertille niet nodig.

Het dorp Kootstertille heeft een beperkt inwonertal. Een supermarkt in het dorp is in zo’n geval erg belangrijk. De supermarkt van Poiesz is gevestigd in een winkelstrip, samen met enkele andere winkels. De randvoorwaarden, zoals voldoende en goede parkeerplaatsen, een goede bereikbaarheid en een goede zichtbaarheid, zijn allemaal uitstekend ingevuld. Bovendien is er geen leegstand in het dorp.

Het bevolkingsprofiel is op dit moment gunstig; er wonen relatief veel gezinnen met kinderen. Toch zal op den duur het consumenten draagvlak geringer worden. Het online shoppen – ook bij food – blijft groeien.

Harkema

In totaal heeft Harkema bijna 3.000 vierkante meter winkelvloeroppervlak, verdeeld over 19 winkelpanden. Daarvan is het meeste te vinden in het centrumgebied. De leegstand is hoog, wat vooral komt doordat de Winkel van Sinkel al langer dan 3 jaar leeg staat. In een klein winkelcentrum telt dit meteen zwaar door.

De zichtbaarheid van Poiesz noemen de onderzoekers niet zo goed; vanaf het parkeerterrein zijn de entree en de winkel goed zichtbaar, maar vanaf alle andere kanten is de winkel niet te zien. Dit heeft te maken met de U-vorm van het gebouw. Overigens is dit niet zo belangrijk, omdat de meeste klanten dorpsbewoners zijn.

De compactheid van het winkelgebied is redelijk. Supermarkt, slager en bloemist zitten vlakbij elkaar, maar de bakker en de meeste overige winkels liggen verspreid door het dorp. De inrichting van het winkelgebied ziet er goed verzorgd uit. Wat sfeer en gezelligheid betreft is het beeld vooral functioneel.

Het overige winkelaanbod – buiten het echte centrum – oogt deels verouderd en ligt nogal verspreid. Het leegstandspercentage is hoog. Veel samenhang is er dan ook niet. Dit komt ook naar voren in het ontbreken van een winkeliers- of ondernemersvereniging. Deze was er wel, maar is gestopt. Toch is het belang hiervan groot; door samen te werken kan het aanbod veel beter onder de aandacht gebracht worden. In feite is het aanbod in Harkema groter dan het in eerste instantie doet vermoeden.

Advies voor Harkema en Kootstertille:

- Bereid je voor op de toekomst van de winkels, wat is de leeftijd van de ondernemers, is de opvolging geregeld, zijn er wensen om uit te breiden of te verplaatsen.

- Los de leegstand op, dat kan ook met andere functies dan alleen winkels. Invulling van het open stuk in Kootstertille tussen de winkels en het blok met de snackbar geeft het winkelgebied een beter aanzicht en toont meer eenheid.

- Zorg dat je gevonden wordt op internet, liefst met een gezamenlijke website. ,,Ook voor kleine dorpen is dit noodzakelijk; anders wordt het inwoners en andere bezoekers erg gemakkelijk gemaakt om naar Surhuisterveen te gaan.'' Voor de huidige ondernemers is het dan ook verstandig om actief samen te werken, en om ook online goed zichtbaar te zijn. Juist voor jongeren wordt dit steeds belangrijker. Op dit moment is er geen gezamenlijke website; het is aan te bevelen deze te ontwikkelen. Hierop kan men dan het volledige aanbod met foto’s, openingstijden enzovoort goed laten zien. Eventuele evenementen kunnen eveneens op de website worden vermeld.

Grote kernen

De beide grote kernen Surhuisterveen en Buitenpost hebben een functie voor een grote regio. Het beleid van de gemeente is gericht op concentratie in de hoofdkernen; niettemin ligt Achtkarspelen in een krimpgebied. Zowel in Buitenpost als Surhuisterveen is sprake van aanzienlijke vergrijzing. In Buitenpost ligt het aandeel jongeren tot 25 jaar op het Friese en landelijke gemiddelde, in Surhuisterveen is wel sprake van ontgroening. Beide dorpen hebben wat winkels betreft last van blijvende leegstand. Die is hoger dan het landelijke en Friese gemiddelde en valt op sommige plekken erg op in het straatbeeld.

Buitenpost

In totaal is in Buitenpost sprake van een aanbod van ruim 16.500 vierkante meter winkeloppervlak, verdeeld over 48 winkelpanden, die voor het grootste deel in het centrum zijn te vinden. Het aanbod aan supermarkten is vernieuwd en sterk. Ook de aanwezigheid van Kapenga heeft Buitenpost op de kaart gezet. Mede door de rondweg is de structuur van het winkelgebied duidelijk aan het veranderen. Op modegebied is het aanbod relatief beperkt.

De leegstand is op dit moment te hoog en is ook storend in het straatbeeld. Een verdere concentratie van het aanbod, waardoor een compacter winkelgebied ontstaat, is aan te bevelen. Alleen dan kan het winkelgebied ook in de toekomst z’n aantrekkelijkheid behouden als compleet boodschappendorp. De parkeermogelijkheden zijn heel belangrijk; juist bij de supermarkten van Coop en Lidl is dat nu niet goed geregeld. Het vinden van een oplossing voor dit probleem is cruciaal.

Dorpssite loopt achter

Een goede samenwerking van de ondernemers en het zich goed presenteren (online en offline) kan ervoor zorgen dat het aanbod goed onder de aandacht wordt gebracht; dat gebeurt op dit moment onvoldoende. Er is geen eigen website, terwijl online zichtbaarheid en vindbaarheid de komende jaren steeds belangrijker wordt. De dorpssite Buitenpost.info loopt maanden achter en is heel slecht te vinden. Voor social media zou men kunnen aansluiten bij 'Dorp Buitenpost'. Hier liggen nog kansen voor verbetering.

Buitenpost is goed bereikbaar vanuit de verschillende richtingen, maar sinds de rondweg om Buitenpost is het rustiger geworden in het dorp, wat voor de winkels niet altijd positief is. Door deze rondweg is ook de structuur van het winkelgebied veranderd; het hart ligt nu vooral rondom de noordkant van de Kerkstraat.

Compactheid

De belangrijkste zichtlijnen en looproutes in het centrum zijn redelijk duidelijk, maar de supermarkten staan niet vermeld. Vanaf de Voorstraat zijn ze niet te zien, en ook de Poiesz ligt nu een eind van de straat af. De winkels aan het Nijenstein liggen eveneens nogal uit beeld. De compactheid van het centrumgebied is redelijk goed; alle winkels bevinden zich in het centrumgebied. Aan de uiteinden is wel sprake van enige versnippering.

Om het straatbeeld zo aantrekkelijk mogelijk te houden is een compact centrum nodig. De structuur kan nog versterkt worden, waardoor meer een geheel gaat ontstaan. De winkels hebben elkaar nodig; in elkaars nabijheid kunnen ze elkaar versterken. Hierbij kan tevens gedacht worden aan een goede samenwerking, bijvoorbeeld ook met Kapenga.

De inrichting van de openbare ruimte ziet er over het algemeen goed uit; de Voorstraat is volledig aangepakt en fraai opnieuw ingericht. Er is gebruik gemaakt van bomen en passende verlichting. Sommige delen ogen nu nog wat stenig, maar de bomen zullen hier voor verbetering zorgen.

Parkeren prioriteit

In het centrum van Buitenpost is gratis parkeren en het parkeren staat overal redelijk duidelijk aangegeven. In kwantitatief opzicht zal het aantal parkeerplaatsen onder normale omstandigheden voldoende zijn, maar de grootste capaciteit dient bij de supermarkten te liggen. De parkeergelegenheid is belangrijk en dient met de nodige prioriteit aangepakt te worden. Vanuit de gemeente wordt gewerkt aan oplossingen, maar deze zijn niet eenvoudig uit te voeren.

In Buitenpost is een ondernemersvereniging, de Business Club Buitenpost (BCB). Deze club was oorspronkelijk vooral een netwerkgroep. Daarnaast was er de BUVO, de winkeliersvereniging Buitenpost Vooruit. Deze twee zijn gefuseerd binnen de BCB. Op het gebied van detailhandelsbeleid en overleg met de gemeente zijn ze wel het eerste aanspreekpunt, maar verder niet opvallend actief.

Surhuisterveen zeer royaal

In totaal is in Surhuisterveen sprake van een winkelaanbod van ruim 33.600 vierkante meter, verdeeld over 113 winkelpanden. Gelet op het totale aanbod kan gesteld worden dat het aanbod zeer royaal is. Dat geldt voor alle branches van de detailhandel. In Surhuisterveen is het aanbod aan supermarkten fors; drie supermarkten zijn direct bij het centrum gevestigd. Daarnaast is het aanbod in de modebranche ook groot; in deze branche heeft Surhuisterveen een naam opgebouwd.

Het aanbod zit verspreid over een groot en lang gebied; op diverse plekken is sprake van onderbreking van het winkelfront. Dit is voor bezoekers niet aantrekkelijk. Deze versnippering dreigt nog verder toe te nemen (denk aan pand Miller & Monroe). Het ingezette beleid voor verdere concentratie en het wijzigen van de functie van leegstaande en vrijkomende panden buiten het echte hart zal dan ook omarmd moeten worden.

Draagvlak

Het draagvlak zal in de toekomst door een daling van het inwonertal in de omgeving, de vergrijzing en een toename van het online shoppen gaan afnemen. Om het winkelgebied zo aantrekkelijk mogelijk te houden is een aanpak van het parkeren en de routing gewenst; zeker vanaf de oostzijde wordt een bezoeker eigenlijk weggeleid van het centrum.

De routes zijn niet overal duidelijk. De bereikbaarheid van de supermarkten is voor bekenden goed, maar voor alle overige bezoekers zijn de supermarkten vanuit het winkelgebied niet altijd duidelijk aangegeven en te vinden. Jumbo is via de onderdoorgang volledig aan het zicht onttrokken. Ook Lidl is slechts via een omslachtige route te bereiken. Met de fiets zijn de verbindingen korter. De belangrijkste zichtlijnen en looproutes in het centrum zijn redelijk, maar het geheel is zeker niet te overzien.

Op dit moment lijken de parkeermogelijkheden onvoldoende, maar is vooral de verdeling niet optimaal. Mede door de routing en verwijzing zijn niet alle winkels en P-locaties goed te vinden. Vooral in de straat en op de meest gunstig gelegen parkeerterreinen (AH, Torenplein en Jumbo) is het vaak erg druk. Enige vorm van regulatie lijkt dan ook wenselijk. Fietsenklemmen zijn zowel bij de supermarkten als in de straat aanwezig. In de straat lijkt het aantal onvoldoende, aangezien op meerdere plekken fietsen buiten de stallingen geplaatst worden.

Zijtakken

De compactheid van het centrumgebied is beperkt. Er zijn veel zijtakken met hier en daar een winkel. De horeca is verspreid over de winkelstraat. De kans op uitbreiding van de versnippering neemt toe, met een dermate groot aanbod en bovendien ook leegstand. Het Torenplein is een logische plek voor de weekmarkt en tevens een duidelijke entree voor het centrumgebied. De inrichting van de openbare ruimte ziet er over het algemeen goed uit. Sommige wanden ogen wel erg massaal en stenig.

Op internet is de gezamenlijke website Surhuisterveen.com goed te vinden, maar op de pagina 'Winkelen' staan geen winkels. Om te ontdekken wat er zoal te doen is in Surhuisterveen wordt de eigen website goed gevonden; deze bevat bovendien veel activiteiten. Door foto’s en stimulerende verhalen kan deze website flink aan kracht winnen.

Surhuisterveen heeft tevens een gezamenlijke Facebookpagina, met veel activiteiten en zo nu en dan een winkel met een actie in beeld. Een gezamenlijk Instagramaccount is er niet, wel actieve ondernemingen, waaronder mode. Voornamelijk woninginrichters posten lokaal berichten op Instagram,

Visie

De visie voor het centrum van Surhuisterveen uit 2018 gaat momenteel richting de uitvoering. De ondernemersvereniging Handel en Industrie (H&I) is zeer actief betrokken bij de opstelling en uitvoering daarvan. Hoofddoelstelling is om het winkelgebied compacter te maken, en de parkeerproblematiek te verminderen. De uitvoering van deze visie is voor de toekomst van het centrum van groot belang. Een stimuleringsregeling voor de aanpak van leegstaande panden en het mogelijk verplaatsen van ondernemingen kan ondersteunend aan deze visie zijn.

Daarnaast kan de presentatie en profilering van de winkels en de dag-horeca verbeterd worden. Het uitwerken van een sterk DNA-profiel voor Surhuisterveen kan de basis vormen voor mogelijke interessante samenwerking tussen ondernemers. Met de juiste marketing kan het volledige aanbod ook veel duidelijker gepromoot worden.

Tenslotte kan de online zichtbaarheid en vindbaarheid verhoogd worden door winkels/ondernemers en de bezienswaardigheden een eigen pagina te geven op de website van Surhuisterveen. Ook op social media kunnen winkels vaker getoond worden. Dit is een aspect dat de komende jaren steeds belangrijker wordt. In het geval van Surhuisterveen liggen hier nog kansen ter verbetering.